تحلیل چهار ناحیه مدیریت ریسک (The Four Zones of Risk)

الف- ابتدا باید برای دو محور، تعاریف “انتزاعی اما استاندارد” داشته باشیم:

سطح ۱ (ناچیز - Negligible): اختلال بسیار کوچک که در جریان عادی فرآیند جذب می‌شود و نیازی به مداخله ندارد.

سطح ۲ (کم - Minor): اختلال در کیفیت یا زمان که نیاز به اصلاحات جزئی در گام‌های فرآیند دارد.

سطح ۳ (متوسط - Moderate): آسیب به منابع، بودجه یا زمان که می‌تواند اهداف کل دوره (مثلاً ماهانه) را تحت تأثیر قرار دهد.

سطح ۴ (بحرانی - Critical): توقف فرآیند، آسیب جدی به تجهیزات یا عدم انطباق با قوانین و استانداردهای حیاتی.

سطح ۱ (بسیار نادر - Rare): وقوع در شرایط غیرقابل پیش‌بینی یا با بازه زمانی بسیار طولانی.

سطح ۲ (غیرمحتمل - Unlikely): وقوع در شرایط خاص، اما در بازه‌های زمانی بلندمدت.

سطح ۳ (ممکن - Possible): وقوع در شرایط معمول؛ ریسکی که باید در برنامه‌ریزی‌ها لحاظ شود.

سطح ۴ (محتمل - Likely): وقوع مکرر؛ ریسکی که بخشی از واقعیت روزمره فرآیند است.

ب - تحلیل چهار ناحیه (The Four Zones of Risk) وقتی این دو محور را با هم ترکیب می‌کنیم، ماتریس به چهار ناحیه استراتژیک تقسیم می‌شود.

احتمال پایین ×× شدت پایین. توصیف: ریسک‌هایی که هزینه‌ی مدیریت آن‌ها بیشتر از خودِ ریسک است! استراتژی در BPM: پذیرش (Accept). نیازی به تغییر فرآیند یا ایجاد کنترل نوین نیست؛ فقط باید آن‌ها را در لیست ریسک‌ها (Risk Register) ثبت کرد تا در آینده پایش شوند.

احتمال بالا ×× شدت پایین یا احتمال پایین ×× شدت متوسط. توصیف: ریسک‌هایی که اگر مدیریت نشوند، به مرور زمان باعث فرسایش فرآیند و کم شدن کارایی (Efficiency) می‌شوند. استراتژی در BPM: کنترل (Control). باید برای این ریسک‌ها “کنترل‌های فرآیندی” (Process Controls) تعریف کرد. مثلاً اضافه کردن یک مرحله تأیید (Approval) یا یک چک‌لیست بازرسی.

احتمال متوسط ×× شدت بالا. توصیف: این‌ها ریسک‌های “پرصدایی” هستند. احتمال وقوعشان زیاد نیست اما اگر اتفاق بیفتند، فرآیند را به شدت مختل می‌کنند. استراتژی در BPM: کم شدن (Mitigate). باید برنامه‌های پیشگیرانه (Preventive Plans) طراحی کرد. هدف در اینجا یا پایین آوردن احتمال است یا پایین آوردن شدت اثر.

احتمال بالا ×× شدت بسیار بالا. توصیف: ریسک‌های مرگبار برای فرآیند. وقوع آن‌ها به معنای شکست مفصل هدف فرآیند، خسارات مالی سنگین یا حوادث غیرقابل جبران است. استراتژی در BPM: اجتناب یا بازطراحی (Avoid/Redesign). در این سطح، کنترل‌های ساده کافی نیستند. یا باید فرآیند را به کلی تغییر داد تا این ریسک حذف شود، یا فعالیت را متوقف کرد.